Figury symetryczne
W latach 1971–1974 powstała seria ok. 70 grafik wykonanych w technice sitodrukowej, których kompozycja oparta jest na symetrii. Oryginalne projekty powstawały spontanicznie w małym formacie w bardzo prostej technice polegającej na przecięciu dwóch identycznych czarno-białych odbitek fotograficznych i połączeniu ich wzdłuż pionowej osi.
Cieślewicz wybierał najczęściej portrety znanych mu osób lub fotografie prasowe bohaterów artykułów. Następnie kolaże były powiększane i drukowane w technice sitodrukowej. Odręcznie sygnowane i numerowane przez autora odbitki serigraficzne były prezentowane na wystawach oraz sprzedawane. Łącznie ukazało się 29 tytułów w formie sitodruków w formacie B2. Pierwsza wystawa prezentująca serię 40 prac miała miejsce w Galerie l’Oeil de Boeuf w Paryżu w 1974 r. Pokazano na niej zarówno sitodruki, jak i oryginały w większym formacie (65 × 50 cm).
Kompozycje symetryczne Roman Cieślewicz stosował w swoich projektach już wcześniej. Pierwszą pracą skomponowaną w ten sposób był niepublikowany kolaż Nemrod, przygotowywany jako ilustracja do Sklepów cynamonowych Brunona Schulza w 1963 r. Rok później symetryczna ilustracja Krater, powstała z połączenia dwóch identycznych fotografii, została opublikowana w „Elle”. Najbardziej znaną pracą bazującą na symetrii jest jednak plakat Dziady z 1967 r., towarzyszący inscenizacji w reżyserii Kazimierza Dejmka, przedstawianej w Teatrze Narodowym w Warszawie (zdjęcie sztuki z afisza w marcu 1968 r. stało się jednym z wydarzeń przełomowych w polskiej historii najnowszej).
Zalążkiem serii „Figury symetryczne” była reklama prasowa francuskiego magazynu fotograficznego „Zoom” z 1971 r., gdy Cieślewicz pracował w agencji MAFIA. Przygotowane przez niego dwa projekty jako pierwsze zostały powiększone do formatu B1 (100 × 70 cm) i wydrukowane techniką sitodrukową jako plakaty o identycznym tytule Zoom contre la pollution de l’oeil [Zoom przeciw skażeniu oka]. Jednookie monstra, rodzaj współczesnych cyklopów, stanowiły ważny komentarz wizualny do świata tonącego w zalewie obrazów. Silne oddziaływanie tego formalnie minimalistycznego plakatu zostało zauważone na Międzynarodowym Biennale Plakatu w 1972 r. – praca została nagrodzona złotym medalem w kategorii plakatu społecznego.
Bibliografia:
A. Jouffroy, Le regard Cieslewicz [w:] Roman Cieslewicz. Sérigraphies [katalog wystawy w Galerie l’Oeil de Boeuf, Paris, 6–25.05.1974], Paris 1974.
S.K. Stopczyk, Cieślewicz, „Poezja”, 9, 1976, s. 107–108.
J. Olek, Medium: fotografia. Roman Cieślewicz: „...to materia-cud...”, „Nurt”, 2, 1977, s. 9.
Z. Schubert, Wstęp [w:] Roman Cieślewicz. Plakaty, fotomontaże [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, czerwiec–sierpień 1981], Poznań 1981, s. 12–13.
M. Rouard-Snowman, Roman Cieslewicz: Master of Graphic Design, Paris 1993, s. 86–87.
A. Gastaut, L’itinéraire de Roman Cieslewicz [w:] Reconnaître Roman Cieslewicz [katalog wystawy w Musée de Grenoble, 24.06–24.09.2001], Grenoble 2001, s. 28–32.
A. Grabowska-Konwent, Figury symetryczne [w:] Roman Cieślewicz 1930–1996 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, 19.02–02.04.2006], Poznań 2006, s. 150–155.
B. Buquet, Art & design graphique: essai d’histoire visuelle. 1950–1970. Tome I: Fragments d’Europe, Paris 2015, s. 255–263.
A. Gastaut, Collage centré [w:] Roman Cieslewicz. La fabrique des images. Volume 1 [katalog wystawy w Musée des Arts Décoratifs, Paris, 3.05–23.09.2018], éd. A. Gastaut, Paris 2018, s. 34–39.