Kolaże repetycyjne
Prace z tego cyklu powstawały w latach 1965–1971. Jedną z pierwszych realizacji była zmultiplikowana ilustracja dla magazynu „Elle”, zatytułowana Magicien, wydana również w formie plakatu do wystawy indywidualnej autora w Musée de Grenoble w 1972 r.
Oprócz czysto ilustracyjnych, anonimowych motywów wydobytych z prasy masowej w kolażach tych pojawiają się również wizerunki osób znanych Cieślewiczowi osobiście oraz bohaterów kulturalnej i polityczno-społecznej ikonografii prasowej (np. Jean-Luc Godard, Batman, Che Guevara, Roger Planchon, Alain Jouffroy). Fotografia została poddana silnej obróbce graficznej, dzięki czemu wizerunki zaczynają funkcjonować jak znaki, które poprzez zwielokrotnienie zyskują jeszcze większą siłę oddziaływania. Największy wybór tych prac był prezentowany na wystawie indywidualnej w Galerii Aurora w Genewie w 1971 r.
Kolaże repetycyjne to jedne z pierwszych prac, jakie artysta tworzył na emigracji nie na konkretne zlecenie, lecz jako własne projekty autorskie. Był to moment zmiany tworzywa graficznego, a także zastosowania po raz pierwszy nowoczesnej technologii powielania graficznego, z którą Cieślewicz zetknął się w Paryżu:
"Znalazłem się w świecie dobrze wyposażonych laboratoriów, nowoczesnych drukarń, letrasetów, kseroksów itp., które nie tylko wskazały mi nowe możliwości, ale unaoczniły konieczność oszczędności czasu. Są to więc wpływy czysto warsztatowe. Zrezygnowałem, bo mogłem zrezygnować, z tempery, ołówka, pędzla. Nie zrezygnowałem natomiast i ze wszystkich sił starałem się zachować to, co moim zdaniem jest najważniejsze: specyfikę rodzimej wyobraźni. „Łatwość” nowoczesnego warsztatu graficznego stwarza niebezpieczeństwo zejścia na łatwiznę"[1].
Seria kolaży repetycyjnych zwraca uwagę również na fascynację autora pojęciem masy, o której opowiadał w cytowanym powyżej wywiadzie.
Z perspektywy Paryża Cieślewicz mógł aktywnie obserwować zmieniającą się sztukę, szybko docierając do najważniejszych nowości i trendów. Kolaże repetycyjne w sposób oczywisty nawiązują dialog z dziełami pop-artu, który w połowie lat 60. wkroczył również do stolicy Francji. Wiele fotografii Andy’ego Warhola na jego pierwszej paryskiej wystawie „Death and Disasters”, zorganizowanej w galerii Ileany Sonnabend w styczniu 1964 r., było prezentowanych w zmultiplikowanej formie. Ten sposób posługiwania się fotografią znajdujemy również w pracach Cieślewicza, który – podobnie jak Warhol – wykorzystywał w procesie twórczym wycinki prasowe. Bez wątpienia do recepcji amerykańskiego pop-artu we Francji przyczynił się wybitny krytyk sztuki Alain Jouffroy, który publikował recenzje z paryskich wystaw, m.in. w galerii Sonnabend, gdzie w latach 1963–1964 pokazano także prace Roberta Rauschenberga, Jima Dine’a i Roya Lichtensteina. Od momentu rozpoczęcia współpracy z czasopismem „Opus Interantional” w 1967 r., Cieślewicz osobiście uczestniczył w najważniejszych wydarzeniach świata sztuki i równolegle stykał się z tekstami krytycznymi, omawiającymi na bieżąco współczesne trendy w sferze artystycznej.
W serii „Kolaże repetycyjne” wybrany przez grafika motyw z „masy” gazetowych wizerunków – powtarzalnych i banalnych – stawał się swoistą fototapetą współczesności. Podobny przekaz niesie seria „Miss Kitsch”, w której artysta jednocześnie wskazał na rozpowszechniony w prasie popularnej wizerunek kobiety i jego popkulturowy charakter. Z kolei graficzne przetworzenia fotografii portretowych wybranych postaci tworzą wyraziste kompozycje oparte na kontraście czerni i bieli. Projekt reklamowy z 1968 r. wykonany dla agencji MAFIA na potrzeby kampanii sieci sklepów Prisunic, polegający na obróbce graficznej masowo reprodukowanego wizerunku kobiety, jest ilustracją tego, jak u Cieślewicza prace użytkowe powstające na zlecenie przenikały się z jego działalnością studyjną. Te dwa obszary korespondowały ze sobą w całej karierze artysty.
Łącznie zidentyfikowanych zostało ponad 70 kolaży repetycyjnych, jednak nie wszystkie reprodukcje prac są dostępne.
Bibliografia:
Roman Cieslewicz. Les collages répétitifs [katalog wystawy w Galerie Aurora, Genève, 4.11–27.11.1971], Genève 1971.
Roman Cieślewicz rozmawia z Redakcją, „Projekt”, 5, 1974, s. 20–25.
A. Gastaut, L’itinéraire de Roman Cieslewicz [w:] Reconnaître Roman Cieslewicz [katalog wystawy w Musée de Grenoble, 24.06–24.09.2001], Grenoble 2001, s. 22–26.
A. Grabowska-Konwent, Kolaże repetycyjne [w:] Roman Cieślewicz 1930–1996 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, 19.02–02.04.2006], Poznań 2006, s. 149.
A. Gastaut, Collage répétitif [w:] Roman Cieslewicz. La fabrique des images. Volume 1 [katalog wystawy w Musée des Arts Décoratifs, Paris, 3.05–23.09.2018], éd. A. Gastaut, Paris 2018, s. 30–33.
[1] Roman Cieślewicz rozmawia z Redakcją, „Projekt”, 5, 1974, s. 22.