La plénitude du cercle
Miniatury wydawnicze z cyklu „Incisioni originali di artisti polacchi a cura di Alina Kalczyńska” (Oryginalne akwaforty polskich artystów pod redakcją Aliny Kalczyńskiej), ukazujące się w formie mini-książeczek z grafikami wykonanymi specjalnie dla tego wydawnictwa mają wartość kolekcjonerską.
Te prace są jak niewielkie precjoza, skarby przechowywane w szkatułkach. Twórcą tej bibliofilskiej serii był Vanni Scheiwiller, wydawca, krytyk sztuki i kolekcjoner, propagator polskiej grafiki we Włoszech, a prywatnie mąż Aliny Kalczyńskiej. Te dwie osobowości połączyła wspólna pasja i przede wszystkim chęć działania w duecie.
W trakcie powiększania kolekcji pojawił się pomysł na przygotowanie z wybranymi artystami niewielkich wydawnictw (format 12 × 9 cm) w nakładzie 50 egzemplarzy. Graficy proponowali zazwyczaj od 4 do 7 prac drukowanych w wybranej przez nich technice oraz krótki tekst towarzyszący, a nakład dzielono między artystów i wydawcę[1].
Roman Cieślewicz przygotował 6 minimalistycznych serigrafii oraz krótki tekst, w którym zawarł krótki tekst o kształcie koła, który fascynował go od wczesnej młodości. Wskazał zarówno na wagę wspomnień z dzieciństwa i z okresu akademickiego, jak i pracy przy projektowaniu plakatu do wystawy „Paris–Berlin”. Przyglądając się twórczości Cieślewicza na przestrzeni prawie 50 lat można dostrzec, jak w miarę upływu czasu kolista forma pojawiała się coraz częściej w różnych jego projektach i kompozycjach. W miniaturowych serigrafiach dochodzi do maksymalnej kondensacji formy koła. Poszczególne kompozycje z tej serii adaptował najczęściej w projektach katalogów i plakatów towarzyszących własnym wystawom indywidualnym. Stają się one niejako jego znakiem rozpoznawczym, którego znaczeń poszukiwać można w psychologicznych naukach Carla Gustava Junga, starożytnej gnozie czy symbolice pradawnych kultur.
Roman Cieślewicz, La plénitude du cercle (6 images 1991)
Moja obsesja koła datuje się od wczesnej młodości we Lwowie. Moja matka Sabina posyłała mnie codzień do Izaaka Weintrauba, który prowadził naprzeciw naszego domu sklep spożywczy, kolorowy, egzotyczny i pełen cudów. Szyld, o bogato zdobionej typografii ogłaszał: „Izaak Weintraub towary kolonialne i spożywcze, nieczynny w soboty”. Sklep ten wydzielał zapachy boskie owoców i słodyczy. Jedyną przeszkodą przy wejściu do sklepu była drewniana beczka pełna kiszonych ogórków zatopionych w kwasie i przykrytych ziołami kminku.
Ale to, co przechodziło wszelkie oczekiwania – to piękno okrągłego bochenka chleba o złotym kolorze popękanej skórki naszpikowanej ziarnkami kminku i maku.
Drugie odkrycie piękna koła – to okładka Encyklopedii Uniwersalnej z tłoczonym reliefem człowieka o idealnych proporcjach, dzieło Leonarda da Vinci, który to człowiek wkomponowany w koło powodował u mnie uczucie chęci rysowania. Encyklopedię tę ojciec mój – Leon pozwalał mi przeglądać jedynie po niedzielnym obiedzie i po skrupulatnej kontroli czystości moich rąk, co mi nie przeszkadzało w nieustannym kopiowaniu przez kalkę tego rysunku.
Trzecie odkrycie datuje się od początku moich studiów w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w której to profesor grafiki poinformował mnie od pierwszej lekcji, że wszechświat zbudowany jest na trzech formach geometrycznych: kwadracie, trójkącie i kole.
Trzydzieści lat po dyplomie w Akademii, Pontus Hulten powierzył mi plakat do wystawy Paryż-Berlin dla Centrum Pompidou w Paryżu.
Plakat ten sprawił mi prawdziwą radość. Rysowany całkowicie ręcznie, włączył mnie w pełnię koła już chyba ostatecznie.
Bibliografia:
Alina i Vanni Scheiwiller, kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie], red. M. Czubińska, Kraków 2001.
A. Gastaut, Cercle [w:] Roman Cieslewicz. La fabrique des images. Volume 1 [katalog wystawy w Musée des Arts Décoratifs, Paris, 3.05–23.09.2018], éd. A. Gastaut, Paris 2018, s. 42–47.
Seria oryginalnych grafik artystów polskich w opracowaniu Aliny Kalczyńskiej 1984–2014 [katalog wystawy w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie, 9.05–4.06.2018], Kraków 2018.
A. Grabowska-Konwent, La plénitude du cercle, sei serigrafie [w:] Roman Cieślewicz, pełnia koła [katalog wystawy w Galerii Sztuki Wozownia, Toruń, 13.01–27.02.2022], red. A. Grabowska-Konwent, Toruń 2022, s. 24–27.
[1] Dotąd ukazało się 18 pozycji w tej serii. Autorami grafik byli m.in. Antoni Starczewski, Janina Kraupe, Krzysztof Skórczewski, Jan Tarasin, Stanisław Fijałkowski, Ryszard Winiarski, Tadeusz Gustaw Wiktor, Jerzy Panek; zob. Alina i Vanni Scheiwiller, kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie], red. M. Czubińska, Kraków 2001; Seria oryginalnych grafik artystów polskich w opracowaniu Aliny Kalczyńskiej 1984–2014 [katalog wystawy w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie, 9.05–4.06.2018], red. J. Motyka, Kraków 2018.