Pas de nouvelles – bonnes nouvelles  

Fotomontaże tej serii to zestawienia dwóch, czasem trzech zdjęć, łączonych za pomocą krótkich czerwonych pasków – niewielkich prostokątów, które są jedynym akcentem kolorystycznym na tle czarno-białej fotografii. Paski te pojawiają się w różnych układach, pionowych i poziomych, często wchodzą w grę z kompozycją zdjęcia. Tytuły fotomontaży to krótkie komentarze słowne, umieszczone w niewielkich białych ramkach – najczęściej na środku i u dołu kompozycji. Zastosowana czcionka, pozbawiona elegancji kroju naśladującego pismo, podkreśla czysto informacyjny charakter przekazywanych za jej pomocą krótkich haseł (czasem pojawiają się cytaty z wypowiedzi ważnych osobistości lub tylko nazwy własne).

Cieślewicz celowo posługuje się formą ascetyczną, aby nie zagłuszać przekazu, który wydobył z różnych mediów. Zdjęcia najczęściej giną wśród natłoku informacji, wciśnięte byle jak w szpalty szybko pisanych tekstów, stają się czymś normalnym i codziennym: „Dwie lub trzy czarno-białe fotografie połączone są czerwonymi punktami, które niczym akcenty kierują spojrzeniem oglądającego. [...] Wyrwane z potoku zbanalizowanych obrazów nie będących już w stanie nikogo poruszyć odzyskują w cieślewiczowskich układach swój wyraz i siłę”[1]. Autor zestawia je ze sobą tak, aby zaskoczyć widza, i w tym celu posługuje się prostym zabiegiem opartym na kontraście, stosując jego rozmaite rodzaje:

• kontrast kolorystyczny (czerń i biel – fotografia, czerwień – akcenty graficzne konieczne do uzyskania rytmu i dynamiki)
• kontrast pustki i pełni (biała płaszczyzna strony i reprodukcja, która zajmuje tylko jej fragment)
• kontrast wewnątrzkompozycyjny (znaczeniowy i wizualny)
• kontrast tekstu z obrazem.

Dociera w ten sposób do fragmentów rzeczywistości i demistyfikuje ją. Zestawia zdjęcie wychudzonego afrykańskiego dziecka z portretem szczupłej twarzy małżonki prezydenta Ronalda Reagana, dołączając komentarz: „Robię wszystko, czego chce mój Ronnie”. W innym przypadku umieszcza obok siebie fotografię samolotu bombowego w trakcie nalotu i zdjęcie przedstawiające górę usypaną z papierosów. Konotacja obu przedstawień – wojny i pokoju – ze śmiercią jest oczywista. Odpowiedź Cieślewicza na towarzyszące naszej współczesności obrazy jest, jak pisze we wstępie do katalogu J.Ch. Bailly, „surowa, bez maniery i patosu. Odpowiedź ta nie oskarża ani nie poświadcza, ale ukazuje świat kryjący się za obrazami (wyobrażeniami) świata”[2].

Fotomontaże z tej serii po raz pierwszy były eksponowane w Galerie Jean Briance w Paryżu (26.03–25.04.1987). Wystawie towarzyszył zaprojektowany przez Cieślewicza katalog z reprodukcjami 30 prac. Całość utrzymana jest w sterylnej stylistyce: na białych stronach reprodukowane są czarno-białe fotomontaże z czerwonym akcentem kolorystycznym. Czcionka zastosowana na okładce i stronie tytułowej nawiązuje do czcionek stosowanych w piśmie maszynowym, a czerwone akcenty w postaci wąskich pasków to jakby spacje w szybko notowanym tekście.

Bibliografia:

M. Rouard-Snowman, Roman Cieslewicz: Master of Graphic Design, Paris 1993, s. 108–110.

B. Czubak, Le vrai bonheur c’est d’avoir pour métier sa passion [w:] Roman Cieślewicz, retrospektywa [katalog wystawy w Galerii Zachęta, Warszawa, 4.06–17.07.1994], red. B. Kosińska, Warszawa 1994, s. 20–21.

A. Gastaut, L’itinéraire de Roman Cieslewicz [w:] Reconnaître Roman Cieslewicz [katalog wystawy w Musée de Grenoble, 24.06–24.09.2001], Grenoble 2001, s. 44–47.

A. Grabowska-Konwent, Pas de nouvelles – bonnes nouvelles [w:] Roman Cieślewicz 1930–1996 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, 19.02–02.04.2006], Poznań 2006, s. 167–168.

A. Gastaut, Pas de nouvelles / Bonnes nouvelles [w:] Roman Cieslewicz. La fabrique des images. Volume 1 [katalog wystawy w Musée des Arts Décoratifs, Paris, 3.05–23.09.2018], éd. A. Gastaut, Paris 2018, s. 116–119.

[1] J. Bayle, Cieślewicz zaangażowany, „Art & Business”, 5, 1996, s. 40.

[2] J.Ch. Bailly, Pas de nouvelles – bonnes nouvelles, Paris 1987, s. 3.