Plakaty 1970–1979
Jako dyrektor artystyczny agencji reklamowej M.A.F.I.A. w latach 1969–1972 Roman Cieślewicz odpowiadał za wszystkie realizowane przez nią kampanie reklamowe. Plakaty przygotowywane na zlecenie agencji przez bardzo dobrych, kreatywnych projektantów prezentowały nowatorską formę graficzną zarówno w kompozycji, jak i w sposobie wykorzystania nowoczesnych środków i materiałów drukarskich.
Jednym z pierwszych projektów samego Cieślewicza dla agencji M.A.F.I.A. było przygotowanie jej własnej identyfikacji wizualnej. Eksperymentalny „plakat strukturalny”, który powstał na bazie jego autorskich kolaży strukturalnych tworzonych od 1966 r., był drukiem ciągłym i w zależności od potrzeb mógł pełnić różne funkcje – papieru pakowego, obrusu, tapety lub tworzywa do produkcji toreb papierowych w różnym formacie.
W kolejnych latach Cieślewicz realizował kampanie reklamowe dla różnych firm odzieżowych i kosmetycznych, zaprojektował m.in. plakaty reklamowe nowoczesnych lycrowych tkanin, wprowadzanych na rynek przez koncern chemiczny DuPont. Podobnie jak przy pracy w magazynach „Elle” i „Vogue”, także i w tym przypadku Cieślewicz wykorzystywał graficzną obróbkę fotografii, jednak tylko kilkukrotnie mógł sobie pozwolić na dalekie odejście od dosłownej prezentacji produktu, np. w plakatach Lycra: élesticité, douceur, maintien i Lycra: élasticité, douceur, séchage rapide (1970). Dla Indreco, producenta tekstyliów i odzieży, powstały zaproszenia, katalogi firmowe oraz plakat drukowany farbami fluorescencyjnymi Indreco [Homewear. Indreco pour l’été 1971]. Jednym z najciekawszych projektów w tej grupie jest wielkoformatowy plakat Klopman. Ça va? Ça va (1970), składający się z kilku arkuszy z trzema różnymi fluorescencyjnymi kolorami tła. Poszczególne arkusze przedstawiające uproszczone postacie mężczyzny, kobiety i dziecka można było zestawiać w dowolnych konfiguracjach. Materiały te były eksponowane na panelach reklamowych, m.in. w paryskim metrze, w miejscach przystosowanych do prezentacji reklamy wielkoformatowej.
Dużą grupę plakatów z lat 70. stanowią druki przygotowywane dla Centre national d’art contemporain (CNAC). Zlecenia na projekty wydawnicze od tej instytucji – przede wszystkim na plakaty i katalogi – Cieślewicz zaczął dostawać wkrótce po jej powstaniu w 1967 r. Zaprojektował serię plakatów i katalogów do wystaw indywidualnych współczesnych artystów – wszystkie miały ustalony szablon wizualny i typograficzny, który wypełniany był stosownymi treściami. Zgodne z tendencjami współczesnego projektowania opierały się na spójnej identyfikacji wizualnej konkretnego miejsca i organizatora, dzięki czemu w publikacjach przygotowywanych przez CNAC bardzo odmienne formuły artystyczne znajdowały wspólny mianownik.
Od 1975 r., gdy kierownictwo Centre national d’art et de culture Georges Pompidou w Paryżu objął Pontus Hultén, współpraca z CNAC zaczęła się zacieśniać. Po otwarciu nowej siedziby w lutym 1977 r. przystąpiono do realizacji dużych wystaw tematycznych, a przygotowanie projektów identyfikacyjnych kilku z nich – plakatów, katalogów, zaproszeń, a czasem również wizualnej oprawy danej ekspozycji – powierzono Romanowi Cieślewiczowi. W najważniejszych realizacjach z tego okresu, tj. plakatach wystawowych Paris–Berlin, 1900–1933. Rapports et contrastes France–Allemagne (1978), Paris–Moscou, 1900–1930 (1979), Paris–Paris, 1937–1957 (1981) w trzech wersjach kolorystycznych i Présences polonaises. L’art vivant, autour du Musée de Łódź (1983), a także L’Espace urbain en URSS 1917–1978 czy Architectures en Allemagne 1900–1933, wyraźnie dostrzec można nawiązania do tradycji awangardy. Elementy konstruktywistycznych rozwiązań graficznych coraz częściej pojawiały się wówczas w różnych projektach artysty, który nigdy nie ukrywał fascynacji awangardową sztuką lat 20. i 30. W swoich projektach najczęściej przywoływał nowatorską typografię pism „Blok”, „Nowyj Lef” czy „Zwrotnica” oraz fotomontaże Aleksandra Rodczenki i Mieczysława Bermana.
Oryginalnym plakatem wystawowym, tworzącym wraz z innymi drukami identyfikację głośnej i kontrowersyjnej wystawy współczesnych francuskich artystów w Grand Palais (17 maja – 18 września 1972), była praca Douze ans d’art contemporain en France. Na wystawie zaprezentowano prace 72 artystów, a plakat, za pomocą fluorescencyjnych barw i prostego kształtu koła nawiązujący do popartowskiej stylistyki, był jej czytelnym znakiem.
W latach 70. Cieślewicz zaprojektował wiele plakatów do wystaw indywidualnych i zbiorowych w licznych galeriach w kraju i zagranicą. Równolegle powstało również kilkanaście plakatów teatralnych – głównie dla scen polskich, ale także dla francuskich. W tym okresie autor najczęściej adaptuje własne kompozycje graficzne z cyklu „Figury symetryczne”, tworzonego intensywnie pomiędzy 1971 a 1974 r. Od połowy lat 70. w plakatach do indywidualnych wystaw posługiwał się również surrealistycznymi fotomontażami z cyklu „Zmiana klimatu”, w których łączył świat banalnej, reklamowej ilustracji prasowej z fragmentami malarstwa dawnych mistrzów.
W latach 70. ukazały się drukiem tylko dwa plakaty filmowe. Pierwszy, zaprojektowany na zlecenie Cinema International Corporation do francuskiego filmu L’Attentat (1972), został uhonorowany Nagrodą Specjalną Jury 1. Międzynarodowej Wystawy Plakatu Filmowego w Cannes w 1973 r. Wykonany w technice fotomontażu plakat ukazuje niepokojący, fragmentaryczny wizerunek twarzy jednego z filmowych bohaterów, w którego wcielił się Jean-Louis Trintignant. Także w plakacie do filmu Andrzeja Wajdy Panny z Wilka (1979), zaprojektowanym na zlecenie Filmu Polskiego w Warszawie, artysta wykorzystał wizerunek twarzy głównego bohatera, którego grał Daniel Olbrychski. Na obu plakatach grafik poddał fotografie portretowe znacznym przetworzeniom, które w połączeniu z dostosowaną do projektu typografią tworzą nową jakość, stanowiącą o sile działania plakatowego obrazu.
Bibliografia:
Z. Schubert, Wstęp [w:] Roman Cieślewicz. Plakaty, fotomontaże [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, czerwiec–sierpień 1981], Poznań 1981, s. 7–13.
J.-Ch. Bailly, Plakate / Affiches / Posters [w:] Roman Cieslewicz, Plakate, Affiches, Posters, Collages, Hrgs. D. Marhenke [katalog wystawy w Kunsthalle Darmstadt, 30.09–11.11.1984], Darmstadt 1984, s. 15–17.
W. Nowaczyk, PARIS / MOSCOU – o jednym plakacie na marginesie wystawy [w:] Roman Cieślewicz. Plakaty, fotomontaże, red. Z. Schubert, U. Czartoryska, W. Nowaczyk [katalog wystawy w Biurze Wystaw Artystycznych w Łodzi, listopad 1986], Łódź 1986.
M. Rouard-Snowman, Roman Cieslewicz: Master of Graphic Design, Paris 1993, s. 92–103.
A. Grabowska-Konwent, Konstruktywistyczne wątki w wybranych pracach Romana Cieślewicza [w:] Roman Cieślewicz 1930–1996 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, 19.02–02.04.2006], Poznań 2006, s. 23–28.
B. Buquet, Art & design graphique: essai d’histoire visuelle. 1950–1970. Tome I: Fragments d’Europe, Paris 2015, s. 278–284.
A. Grabowska-Konwent, Roman Cieślewicz (1930–1996) – początek, „Zeszyty Artystyczne” 2021, nr 39, s. 101–105.