Projekty plakatów
W katalogu zidentyfikowano łącznie 338 projektów – zarówno prace zrealizowane, jak i niezrealizowane, różne wersje tego samego zlecenia oraz szkice projektowe.
Wyodrębniona grupa prac projektowych obejmuje przede wszystkim zrealizowane drukiem projekty plakatów, z których większość powstała po 1970 r.
W publicznych kolekcjach w kraju znajduje się stosunkowo niewiele projektów plakatów: w Muzeum Narodowym w Warszawie 16 prac, w ASP w Krakowie 5, w Muzeum Narodowym w Poznaniu 40. Z kolei prawie wszystkie zachowane projekty plakatów znajdują się w trzech publicznych kolekcjach francuskich: w Musée des Arts Décoratifs 95 prac, w Musée de Grenoble 61, Centre Pompidou 20. Pozostałe zostały zidentyfikowane na podstawie dokumentacji prowadzonej przez Romana Cieślewicza (przekazanej do archiwum Institut Mémoires de l’édition contemporaine (IMEC) oraz dokumentacji przechowywanej przez Chantal Petit-Cieslewicz w Malakoff.
Od rozpoczęcia przez Cieślewicza intensywnej działalności w dziedzinie plakatu do momentu wyjazdu artysty z kraju w 1963 r. powstało około 200 projektów. Każdy z nich był wykonywany ręcznie techniką malarską (gwasz, tempera, farba plakatowa) w skali 1:1, najczęściej w formacie A1 lub B1. Także liternictwo autor wykonywał odręcznie, formę liter dostosowując każdorazowo do danego projektu. Litery, często starannie kaligrafowane, stanowiły ważną część obrazowej kompozycji plakatu. Technikę projektowania plakatów Cieślewicz stopniowo poszerzał o inne formy, takie jak kolaż czy wydzieranka, a do kompozycji włączał elementy fotograficzne. Pomimo tak wielu realizacji zachowało się zaledwie 17 projektów plakatów z tego okresu, w większości plakatów filmowych; w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie i Muzeum Narodowego w Poznaniu znajduje się kilka projektów plakatów teatralnych – z tzw. „Złotej serii” dla Teatru Wielkiego. Pozostałe projekty wykonywane dla polskich wydawców prawdopodobnie zaginęły. W archiwum Cieślewicza w IMEC zachowała się prowadzona przez kilka lat korespondencja na temat wielu prac, które w lipcu 1963 r. artysta pozostawił w swojej pracowni przy ul. Brzozowej 31/33.
Po zamieszkaniu w Paryżu liczba projektowanych przez Cieślewicza plakatów z przyczyn oczywistych znacznie spadła, jednak nadal pracował dla wybranych polskich wydawców, głównie dla teatrów oraz do własnych wystaw. Stopniowo pozyskiwał zlecenia również we Francji, jednak tutaj tylko sporadycznie były to plakaty filmowe lub teatralne. Zdecydowana większość zleceniodawców francuskich to muzea, organizatorzy wydarzeń kulturalnych oraz wydawcy książek i czasopism, którzy za pomocą plakatów reklamowali swoje wydawnicze propozycje. W późniejszym okresie Cieślewicz angażował się także w różne akcje społeczne, do których projektował plakaty oraz inne druki. Poza tym przez cały czas regularnie tworzył projekty plakatów do własnych wystaw, organizowanych w muzeach i galeriach w kraju i za granicą.
Po wyjeździe do Paryża technika tworzenia projektów uległa zmianie. Najczęściej prace powstawały wyłącznie w oparciu o technikę fotograficzną i kolaż. Ponieważ na początku pobytu we Francji wykonywał przede wszystkim projekty ilustracji, okładek książkowych oraz reklam, a także tworzył własne prace graficzne, nie mogło to pozostać bez wpływu na powstające w późniejszym okresie projekty plakatów. Coraz częściej motywy zaczynają „migrować” pomiędzy różnymi realizacjami, a fragmenty wykonanych wcześniej ilustracji, kolaży i fotomontaży są następnie adaptowane do plakatów. Zmianie ulega również liternictwo, co jest związane przede wszystkim z nowoczesną wówczas technologią letrasetu – wprowadzona w 1961 r. w Anglii, szybko rozprzestrzeniała się w kolejnych krajach. Funkcjonalność tej techniki, która w ogromnym stopniu wpłynęła na projektowanie graficzne. Arkusze letrasetu, łatwo dostępne w Paryżu, pozwalały na szybkie zastosowanie dowolnego kroju pisma we własnym projekcie.. Tymczasem materiał typograficzny, obok archiwum obrazowego, stanowił obszerną część warsztatu Cieślewicza. W zachowanych do dziś w archiwum IMEC 30 teczkach z nazwami ulubionych krojów pisma (Blok, Helvetica, Glaser, Rockwell, Bodoni), gromadził letrasety w różnych rozmiarach i kolorach oraz dużo drukowanych liter. Czcionki były powiększane, drukowane i następnie wycinane, a w archiwum zachowało się wiele wstępnych projektów literniczych i różne próby typograficzne.
Projekty powstające w technice fotomontażu i kolażu, z liternictwem wykonanym za pomocą letrasetu nie były tworzone w skali 1:1, lecz w mniejszych formatach, które dopiero na etapie fotoskładu były odpowiednio powiększane (dwu- lub trzykrotnie). Przykładowo projekt o wymiarach 27 × 25 cm był drukowany jako plakat o wymiarach 117 × 78 cm, a projekt wielkości 30 × 21 cm to plakat formatu 60 × 40 cm.
Zachowało się wiele projektów plakatów z lat 90., również tych niezrealizowanych. W tym okresie przy każdym zleceniu Cieślewicz tworzył kilka różnych wersji projektów do jednego tematu. Pozwalają one prześledzić poszczególne kroki i poszukiwania prowadzące do ostatecznej realizacji. Prace powstawały niezmiennie w tej samej technice kolażu, w oparciu o materiał ilustracyjny gromadzony przez lata w osobistym archiwum. Jego zawartość pozwala dotrzeć do niemal wszystkich źródeł obrazowych zastosowanych w projektach graficznych. Pamiętajmy jednak, że sercem i mózgiem tej „papierowej fabryki” była ponad wszystko wielka, wręcz nieograniczona wyobraźnia autora.