Zmiana klimatu
Początek cyklu fotomontaży pod owym znaczącym tytułem datowany jest na 1976 r. Prace te, niezwiązane z żadnym zleceniem wydawniczym, pozwoliły na dalszy rozwój i zgłębianie techniki fotomontażu. Oprócz elementów zaczerpniętych z bogatej ikonografii malarstwa europejskiego w kompozycjach pojawiły się również fotografie ze współczesnych magazynów prasowych.
Łącząc wybrane wątki obrazowe w barwne kompozycje fotomontażowe, Cieślewicz tworzył nowe znaczenia poprzez zestawienie znanych obrazów w nowych konstelacjach. Poetyka tych wizualnie efektownych prac opiera się na wolnych skojarzeniach, wyzwalanych także przez dobór tytułów.
Fotomontaże o surrealistycznym charakterze powstawały z elementów gotowych. Z banalnej fotografii i ilustracji prasowej, gromadzonej i systematyzowanej przez lata w czarnych klaserach, autor wycinał fragmenty o różnych kształtach. W połączeniu z realistycznymi wizerunkami postaci, wydobywanymi najczęściej z ogromnego repozytorium historii sztuki, powstawały nowe obrazy.
Delikatna papierowa materia wycinków od początku była naznaczona nietrwałością. Makulaturowe tworzywo stawało się na powrót wartościowe, gdy zamieniało się w nowy, przyciągający uwagę obraz. Ta chwila ponownego zaistnienia – na wystawie, w reprodukcji w katalogu lub w prasie – będzie jednak o tyle istotna, o ile pobudzi wyobraźnię odbiorcy. W pierwszym, szybkim spojrzeniu można odnieść wrażenie, że fotomontaż jest kolejną prasową reprodukcją, jednak wnikliwy obserwator dostrzeże po chwili nieoczywiste, dziwaczne zestawienia. Ponieważ pewne elementy obrazowe zaczerpnięte są z powszechnie znanych wizerunków malarskich albo fotografii portretowych zamieszczanych w prasie, czytanie nowego obrazu staje się również ciekawym rebusem czy intrygującą zagadką.
Zapoczątkowane tą serią fotomontaże tego typu powstawały przez wiele kolejnych lat i trudno dokładnie określić ich ilość (Margo Rouard-Snowman w monograficznym opracowaniu twórczości artysty podaje, że jest to prawie 200 prac). Cieślewicz wielokrotnie przystosowywał fotomontaże do różnych realizacji wydawniczych oraz umieszczał na plakatach do własnych wystaw.
Prace umieszczone w tej grupie oczywiście nie stanowią kompletnego zbioru. Wiele tego rodzaju fotomontaży trafiło do prywatnych kolekcji i trudno do nich dotrzeć. W kolekcji MNP znajduje się 35 odbitek fotograficznych fotomontaży, które artysta przygotował na tutejszą wystawę w 1981 r. i które jako dar trafiły następnie do zbiorów muzeum. Cieślewicz nie przywiązywał wielkiej wagi do oryginału, liczył się dla niego efekt wizualny samego obrazu. Jednak po latach, gdy kolorowa odbitka fotograficzna z początku lat 80. XX w. uległa przebarwieniu, jej jakość kolorystyczna nie odpowiada już oryginałowi. Kwerenda przeprowadzona w wielu zbiorach muzealnych wykazała, że makiety fotomontaży z cyklu „Zmiana klimatu” są nielicznie reprezentowane w zbiorach publicznych w Polsce i we Francji. Większość reprodukcji prac zamieszczonych w katalogu pochodzi z dokumentacji przekazanej przez Chantal Petit-Cieslewicz oraz z archiwum IMEC.
Bibliografia:
M. Giżycki, Dyskretny urok starych mistrzów, „Literatura”, 27, 1978, s. 12.
A. Tumialis, Czy trzeba wzbogacać renesans?, „Razem”, 41, 1978, s. 35–37.
N. Wadley, Introduction [w:] Roman Cieslewicz, photomontages [katalog wystawy w Chelsea School of Art, London, 20.10–7.11.1981], London 1981.
Z. Schubert, Wstęp [w:] Roman Cieślewicz. Plakaty, fotomontaże [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, czerwiec–sierpień 1981], Poznań 1981, s. 13.
Z. Schubert, W stronę fotomontażu, „Projekt”, 4, 1984, s. 59–60.
M. Rouard-Snowman, Roman Cieslewicz: Master of Graphic Design, Paris 1993, s. 78–83.
B. Czubak, Le vrai bonheur c’est d’avoir pour métier sa passion [w:] Roman Cieślewicz, retrospektywa [katalog wystawy w Galerii Zachęta, Warszawa, 4.06–17.07.1994], red. B. Kosińska, Warszawa 1994, s. 16–18.
A. Gastaut, L’itinéraire de Roman Cieslewicz [w:] Reconnaître Roman Cieslewicz [katalog wystawy w Musée de Grenoble, 24.06–24.09.2001], Grenoble 2001, s. 33–40.
A. Grabowska-Konwent, Zmiana klimatu [w:] Roman Cieślewicz 1930–1996 [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu, 19.02–2.04.2006], Poznań 2006, s. 158–166.