Ja nie wracam! Anders

Plakat propagandowy, wydany przez Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne (WAG) w 1955 roku, został zaprojektowany przez Romana Cieślewicza krótko po jego przeprowadzce z Krakowa do Warszawy, dokonanej po ukończeniu studiów. Było to jedno z jego pierwszych oficjalnych zleceń, które zgłoszono do konkursu zakończonego przyznaniem mu głównej Nagrody WAG im. Tadeusza Trepkowskiego – ustanowionej rok po śmierci tego wybitnego i zasłużonego dla polskiego plakatu twórcy. Wyróżnienie to otworzyło młodemu grafikowi drogę do udziału w kolejnych zamkniętych konkursach, umożliwiając mu zaistnienie w środowisku doświadczonych plakacistów, takich jak: Henryk Tomaszewski, Eryk Lipiński, Wojciech Fangor, Jan Lenica czy Jan Pałka.
Plakat był pod względem formalnym nieatrakcyjny, a jego warstwa tematyczna – banalna. Jednocześnie jednak w sposób jednoznaczny odwoływał się do określonych treści propagandowych. Ukazana w nim postać generała Andersa, przedstawiona jako kościotrup, została zaprezentowana w formie karykaturalnej i jednoznacznie negatywnej, co wpisywało się w ówczesne działania mające na celu kreowanie jego wizerunku jako zdrajcy narodu. Plakat ten piętnował jednocześnie wszystkich emigrantów oraz osoby odmawiające udziału w powojennej odbudowie kraju. Warto zaznaczyć, że praca ta nigdy nie została zaprezentowana na żadnej z indywidualnych wystaw autora (pojawiła się jedynie w katalogu wystawy Romana Cieślewicza w Poznaniu w 1981 roku).
Plakat ten niewątpliwie stanowił dla Cieślewicza trudne doświadczenie, do którego odnosił się w obszernym wywiadzie przeprowadzonym przez Zdzisława Schuberta w 1993 roku, podczas wizyty artysty w Toruniu. W rozmowie tej artysta przyznał się do własnej niedojrzałości oraz osobistej traumy rodzinnej, związanej z doświadczeniem wojennym. Trauma ta była dla niego równoznaczna z utratą starszego brata Mieczysława, który jeszcze we Lwowie wprowadzał go w podstawy projektowania graficznego:

Po przyjeździe do Warszawy dostałem pierwszą nagrodę im. Trepkowskiego. Konkurencja była szalona, dla mnie to był pierwszy rok w Warszawie. Trzydziestego pierwszego grudnia dowiedziałem się, że dostałem po raz pierwszy przyznaną doroczną nagrodę WAG-u w dziale plakatu politycznego za plakat z Andersem „Ja nie wracam”, który był dalszym ciągiem moich rozważań politycznych po plakacie o papieżu Piusie. Muszę tu wyjaśnić, że mój brat, o którym tu wspomniałem poprzednio, w 1939 roku został przeniesiony do Rumunii. Z Rumunii zaciągnęli go do wojsk francuskich. Uciekł z wojskami francuskimi, z dywizją Andersa, która w międzyczasie rozbiła się na dwie części. Część została złapana przez Niemców na froncie francuskim, a część pojechała do Londynu. Szalenie mi brakowało brata, moja wściekłość, że wojna nas rozdzieliła była nie do określenia. W głowie mi się piętrzyło, że winę ponosi Anders, dlatego że Anders w moim dziecięcym jeszcze mózgu, to był człowiek, który oddzielił brata ode mnie, od kraju. To było dla mnie, na ten mój ówczesny stan myślowy, intelektualny, w pewnym sensie zbrodnią, bo z zasady myślałem, że Polak powinien być Polsce. Tego rodzaju stwierdzenia każdemu człowiekowi w jakimś momencie przechodzą przez głowę. Wydaje mu się banalną zasada, że człowiek, który przynależy do pewnego kraju, powinien być zawsze w tym kraju.

Roman Cieślewicz, wywiad ze Zdzisławem Schubertem, „Roman Cieślewicz o sobie, miejscach i ludziach”, w: Roman Cieślewicz 1930-1996, [kat. wyst.], Muzeum Narodowe w Poznaniu, 19.02–02.04.2006, red. A. Grabowska-Konwent, Z. Schubert, M. Rouard, M. Giżycki, H. Tomaszewski, W. Świerzy, Poznań 2006, s. 15.